چرا فصل های گوناگون داریم؟

 

   در زمان های قدیم، انسان کنجکاو بود تا بفهمد چرا فصل ها تغییر می یابند. می خواسته بفهمد که چرا در تابستان هوا گرم است و در زمستان سرد؟ چرا روزها در بهار به تدریج دراز می شوند؟ چرا شب های زمستان این قدر طولانی اند؟ البته همه ی ما می دانیم که زمین به گرد خورشید می چرخد و در همین حال هم گردشی به دور محور خود دارد. زمین دارای دو گردش است: 1-گردشی به دور خورشید 2- چرخشی به دور محور خود که مانند فرفره به گرد خود می چرخد.

   محور زمین یک خط  فرضی است که از قطب شمال به قطب جنوب می پیوندد. اگر فرض بر این بود که محور زمین نسبت به مسیر گردشش به دور خورشید، یک زاویه ی قائمه درست می کرد، هرگز اختلافی در فصل ها پیدا نمی شد و روزها و شب ها نیز همه یکسان می بودند. ولی چنین چیزی رخ نداده و محور زمین همیشه اندکی کمی مایل و کج بوده و هرگز این زاویه ی قائمه را درست نکرده است. علت کج بودن محور زمین وجود نیروهای ماه و خورشید است که زمین را تحت نیروی جاذبه ی خود درمی آورند. نیروی دیگر همان چرخش فرفره ای خود زمین است. بر اثر این نیروها زمین در یک حالت کجی به دور خورشید می گردد. در طول سال زمین همیشه این وضع کج را نگه می دارد. از این رو محور زمین همیشه رو به ستاره ی قطبی قرار گرفته است. بنابراین قطب شمال در نیمی از سال به سوی خورشید کج می شود و در نیمی دیگر، اُریب وار از آن دور می شود. به خاطر همین موضوع است که نور خورشید گاهی به قسمت شمالی خط استوا می تابد، گاهی هم بر خود خط استوا و بالاخره زمانی هم بر قسمت جنوبی آن. پس این گونه اختلاف در چگونگی تابش خورشید بر سطح زمین است که فصل های گوناگونی در نقاط مختلف زمین پدید می آورد.

   هنگامی که نیمکره ی شمالی رو به خورشید قرار می گیرد، فصل تابستان در کشورهایی فرا می رسد که واقع در شمال خط استوایند. ولی در همین هنگام کشورهای واقع در جنوب خط استوا در زمستان به سر می برند. برعکس، هنگامی که تابش خورشید مستقیماً بر نیمکره ی جنوبی باشد، تابستان در این قسمت از زمین به وجود می آید. ولی در نیمکره ی شمالی زمستان است.

   طولانی ترین روز در سال اول تابستان است که به نام انقلاب تابستانی خوانده می شود و کوتاه ترین روز نیز در سال، اول زمستان است که به انقلاب زمستانی معروف است. در سال دو روز هم هست که شب و روز با هم مساویند. یکی روز اول بهار است و دیگری نخستین روز پاییز. اولی را اعتدال بهاری و دومی را اعتدال پاییزی نامیده اند.