چه کسی نخستین نقشه ی جغرافیایی را ترسیم کرد؟

 

   آیا می دانید که چقدر دشوار است اگر بخواهیم جای دقیق خیابان ها و ساختمان های شهر خود را، بیان کنید؟ ولی اگر بخواهید به جای این کار، تصویری کلی یا نموداری از موقعیت مکانی آن ها را تهیه کنید، قطعاً ساده تر انجام خواهد گرفت. هرگاه چنین کاری را بکنید شما یک نقشه ی جغرافیایی ترسیم کرده اید.

   نخستین نقشه ای که ما از آن نشانی در دست داریم نقشه ای است که روی گِل رس رسم شده است و سپس آن را با آتش پخته اند. این نقشه مربوط به بیش از 4000 سال پیش است و مصریان آن را تهیه کرده بودند.

   در روزگار باستان، زمینداران حدود زمین خود را نشانه گذاری می کردند. پادشاهان نیز مرزهای کشور خویش را بر روی نقشه ای مشخص می کردند. ولی با این همه، مشکل هنگامی پدید آمد که مردم خواستند جای قرار گرفتن نقاط دوردست را نیز بر روی نقشه ها تعیین کنند. اشکال این کار در گِرد بودن زمین نهفته بود. به همین جهت اندازه گیری مسافت های دور، به طور دقیق برای مردم دشوار می نمود. اخترشناسان کمک بزرگی به نقشه کشان کردند. زیرا مطالعات ایشان با اندازه و شکل زمین سر و کار داشت.

   روزی مردی یونانی به نام "اراتوستنز" که در 276 سال پیش از میلاد به دنیا آمده بود به تعیین مسافت ها در اطراف زمین پرداخت و نتیجه ی کارش هم بسیار نزدیک به حقیفت درآمد. روش وی طوری بود که محاسبه ی دقیق مسافت های شمال به جنوب را برای نخستین بار فراهم می ساخت.

   تقریباً در همان روزها بود که "هیپارخوس" پیشنهاد کرد که بیایند و یک نقشه ی جغرافیایی را با خطوطی از عرض و طول تقسیم بندی کنند. بدین طریق، خط هایی به نام : عرض جغرافیایی یا مدارها و هم چنین خط هایی به نام طول جغرافیایی یا نصف النهار ها پدید آمدند. "هیپاخوس" می گفت هنگامی جای صحیح مدارها و نصف النهارها را پیدا می کنیم که در وضع کُرات آسمانی، خوب مطالعه کرده باشیم. این نظر را "بطلمیوس" نیز در قرن دوم میلادی به کار برد و نقشه ای یاراست ک با خطوط طول و عرض جغرافیایی، با فواصل مساوی، تقسیم بندی شده بود. کتاب هندسه ی بطلمیوس تا پس از کشف امریکا نیز یک متن مستند به شمار می رفت.

   بر اثر کشف های "کلمبوس"(کریتوف کلمب) و دیگران نقشه های جغرافیایی و دریایی، بسیار مورد توجه قرار رفت.

   نخستین مجموعه ی بزرگ نقشه ها را "آبراهام اُرتلیوس" در 1570 در شهر "آنتورپ" منتشر کرد.

   "گراردوس مرکاتور" مردی بود که پدر نقشه کشی مدرن شناخته شده . او نقشه ای ترسیم کرد که خطوط منحنی کره ی زمین را توانست با خطوط راست بر روی صفحه ی کاغذ نشان بدهد. این نوع نقشه را "رسم در سطح" خواندند زیرا که در آن، نقشه ی زمین به طور مسطح ترسیم یافته است.

   در نخستین صفحه ی کتاب "مرکاتور" تصویری از "اطلس" که دیوی غول پیکر در افسانه های یونان است، به چشم می خورد. به همین علت است که اکنون مجموعه ی نقشه های جغرافیایی را به نام "اطلس" می خوانند.