چرخ
چه وقت اختراع شد؟
چرخ یکی از مهم ترین اختراعات انسان است. پیش از آن که چرخ اختراع شود،
انسان بارهای سنگین را در سورتمه هایی که خود یا گاو آن را می کشید، حمل می کرد.
نخستین چرخ های شناخته شده میان سال های 3500 تا 3000 پیش از میلاد در بین
النهرین ساخته شد. این چرخ ها دو گونه بودند: چرخ ارابه ای و کوزه گری. چرخ کوزه
گری از نیاکان قرقره، چرخ چاه، چرخ دنده و انواع دیگر چرخ های مکانیکی امروزی است.
نخستین ارابه ها سورتمه ی ساده
ای بودند که روی چرخ سوار می شدند. احتمالاً اندیشه ی نهادن سورتمه بر چرخ از
گذاردن الوارهای گرد زیر سورتمه برای غلتاندن آن اخذ شده است. هم چنان که سورتمه
را به جلو می بردند، الوارها را از پشت آن به جلو منتقل می کردند.
ظاهراً نخستین چرخ ها به محور خود چسبیده بودند و چرخ و محور با هم می
چرخیدند. اگر ارابه ای با این گونه چرخ به سر پیچ می رسید، چرخ خارجی مسیر زیادتری
را نسبت به چرخ داخلی طی می کرد؛ از این رو یکی از چرخ ها همیشه روی زمین کشیده می
شد و یا می لغزید.
اختراع بعدی که در آن محور را به بدنه ی ارابه می بستند و چرخ ها را برای
گردش رها می کردند، پیچیدن را بسیار آسان کرد.
نخستین ارابه ها از این نوع، ارابه های کشاورزی، گردونه های جنگی، کالسکه
های پادشاهان و ارابه های مقدس خدایان بودند.
ارابه های نخستین معمولاً دو یا چهار چرخ داشتند. اما ارابه های چهار چرخ
ابتدایی چندان کارآمد نبودند چون هم محور جلو و هم محور عقب به بدنه متصل بودند و
هیچ کدام از آن ها نمی توانست بگردد و در نتیجه بدنه ی ارابه انعطاف درستی نداشت.
حدود دو هزار سال پیش کسی ارابه ای ساخت که محور جلوی آن کشویی بود و می
توانست به چپ و راست بچرخد.
چرخ های پره ای حدود دو هزار سال پیش از میلاد در آسیای جنوب غربی اختراع
شد.
