مبادي
تاريخ مردم
جهان
منظور از مبادي تاريخ اين است كه براي تعيين زمان وقوع حادثه و واقعهاي
ملتي وقوع يك حادثه يا واقعهاي را براي خود مبدأ تاريخ قرار ميدهد و وقوع حوادث
را با آن مبدأ ميسنجند تا معلوم شود كه چه مدت زماني از وقوع اين حادثه سپري شده
و آيا وقايع و حوادث قبل از آن مبدأ بوده يا بعد از آن.
مهمترين مبادي تاريخ مردم جهان عبارتند از:
*سال
خورشيدي:
برابر است با 365 روز و 6 ساعت كه زمان گردش
كرهي زمين به دور خورشيد است.بهطوري كه معروف است كه سال شمسي(خورشيدي) مخصوص
كلدانيان بوده كه بعد از از بين رفتن كلدانيان ايرانيان آن را معمول كردند
.
دايرةالمعارف فرانسه مينويسد،نخستين ملتي كه سال را شمسي و ماه را قمري
كردند كلدانيان بودهاند،زيرا آنان در رياضيات و ستارهشناسي سرآمد ملتها
بودهاند.
سال شمسي به مأخذ طلوع و غروب آفتاب حساب ميشد_اما سال قمري به مأخذ دور
قمراز رأسالحمل بود.
*سال قمري:
كه آن را ماه هلالي هم ميگفتند يعني مدتي كه قمر از هلال يك دور خود
را در مدت 29 روز 12 ساعت و 43_دقيقه ميپيمايد.يك سال قمري 354 روز است.
مبدأ سال شمسي و سال قمري، هجرت حضرت رسول اكرم(ص) از مكه به مدينه ميباشد
كه اين واقعه مهم را مبدأ اين دو تاريخ قرار دادهاند.
*سال مسيحي يا ميلادي:مبدأ
آن تاريخ تولد حضرت مسيح است،بدين معنا كه 500 سال پس از حضرت مسيح يعني بعد از
تولد مسيح كشيشي به نام دنيس كوچك سال مسيحي را برابر با سال شمسي آغاز كرد .ولادت
مسيح،سهشنبه برابر با سال 311 تاريخ اسكندري واقع شده است.
*سال كبيسه:
چون در سال شمسي در مدت 365 روز و 6 ساعت زمين يكبار به دور خورشيد
ميگردد در هر چهار سال يكمرتبه سال را 366 روز گفته و آن را كبيسه مينامند.
طريقه تبديل سالهاي شمسي و قمري به همديگر:
براي تبديل سال شمسي به قمري آن را در عدد 11 (اختلاف بين روزهاي شمسي و
قمري)ضرب كرده و حاصل ضرب را به 354 (تعداد روزهاي سال قمري) تقسيم كنيد،عدد حاصل
را با سال شمسي جمع كنيد سال قمري بهدست ميآيد.
براي تبديل سال قمري به شمسي
آن را در عدد 11 ضرب كرده حاصل ضرب را به 365 (تعداد روزهاي سال شمسي) تقسيم كنيد
عدد حاصل را از سال قمري كم كنيد، سال شمسي بهدست ميآيد.
براي تبديل سال شمسي به ميلادي عدد 621 را به سال شمسي بيفزاييد سال ميلادي
بهدست ميآيد و از كم كردن همين عدد از سال ميلادي سال شمسي بهدست خواهد آمد.
*سال يزدگردي:
اين سال بعد از اسلام مرسوم شد،و مخصوص پارسيان بود و مبدأ آن جلوس يزدگرد
بن شهريار است كه 365 روز حساب ميشود و يك روز را در آخر ماه ميافزودند و آبان
ماه را سيويك روز ميدانستند.
*سال رومي يا اسكندري:
مبدأ آن روز دوشنبه سال 312 قبل از ميلاد يعني 12 سال شمسي و بعد از وفات
اسكندر مقدوني است. كه مصادف با ابتداي سلطنت سلوكوسنيكاتو جانشين اسكندر است.
بعضي ميگويند چون علماي اسكندريه واضع آن بودند،به اين نام مشهور شد و ماههاي آن
عبارتند از: كانون دوم (31روز) شباط (26روز) آذار (31روز) نيسان (30روز) اياز
(31روز) حزيران (30روز) تموز (31روز) آب (30روز) ايلول (30روز) تشرين اول (31روز)
تشرين دوم (30روز) كانون اول(31روز) اين ماهها را عبرانيان متداول نمودند.
*سال جلالي:
بنا بهقول مشهور اين را
تاريخ ملكشاهي يا سلجوقي يا فارسي ميگويند و مبدأ آن روز جمعه دهم ماه رمضان 471
ه .ق مطابق با پانزدهم آذرماه 1295 رومي و سال 1078 م و 18 روز گذشته از فروردين
ماه قديم سال 458 يزدگردي ميباشد.
اين تاريخ در زمان ملكشاه سلجوقي مرسوم شدو جمعي از علما مانند حكيم
عمرخيام، ابوالمظفراسفرازي، ميمونبننجيبواسطي، خواجهعبدالرحمنخازني دعوت
شدند و با كوشش عمر خيام تدوين و به تقويم جلالي مرسوم گشت.
تشخيص
نام سالها:
سابقاً به پيروي از تقويم، تركان ابيغوري براي هر سال نام مخصوصي نهاده
بودند كه ايرانيان هم سالها را به همان نامها ميشناختند و در تقويمها ثبت
ميكردند و اسامي آنها به قرار زير بوده:
موش،گاو،پلنگ،خرگوش،نهنگ،مار،اسب،گوسفند،ميمون، مرغ،سگ و خوك . نصافصبيان
آنها را در اين رباعي به نظم درآورده:
موش،بقرهوپلنگوخرگوششمار
زينچارچوبگذرينهنگآيدومار
وآنگاهبهاسبوگوسفنداستحساب
بوزينهومرغوسگوخوكآخركار
اما براي تشخيص اينكه بر اساس تقسيم بالا هر سالي با كدام يك از اين
نامها مطابقت دارد،سادهترين راه اين است كه از سال خورشيدي هجري عدد شش را كسر و
بعد آن را بر دوازده تقسيم نماييد و سپس برابر عدد باقيمانده كه جمعاً از عدد 12
كمتر است،از نام موش بشماريد نام سال مطلوب بهدست ميآيد.
از زمانهاي قديم معمول بوده كه با حلول ماه نو در هر ماه به يك شيىء نگاه
ميكردند .شعر زير نشان دهندهي اين موضوع است:
محرم
زر است و صفر آينه
ربيع
نخست آب و ديگر غنم
جمادنخستينبهسيمسفند
جماد
دگر بر
كس محترم
رجبمصحفوماهشعبانبهگل
به ماه مبارك به تيغ و به دم
بهشوالسبزهبهذيقعدهطفل
به ذيحجه
ديدار زيبا
صنم