الهي
نامه عطار نيشابوري
«بسم الله الرّحمن الرّحيم»
به
نــام آن كــه ملــكش بـي زوال است
مــفرح
نـــامه جــــان هاست نـــــامش
ز
نــامش پـر شــكر شد كــام جــان ها
اگـر
بي يـاد او بويي است رنگـي است
خداوندي
كه چنداني كه هستي است
چو
ذاتـــش برتر است از هر چه دانــيم
به
دست صــــــنع گوي مــــركز خــــاك
چو
عـــقل هــيچ كس بـالاي او نـيست
هـــــمه
نــــفي جـــهان اثــباتش آمـــد
صفاتش
ذات و ذاتش چون صفات است
وجــــود
جـــمله ظـــل حـــضرت اوست
نكو
گويــــي نكـــو گـــفته است در ذات
زهي
رتبت كــــه از مـــه تـا بـه مــاهي
زهي
عزت كه چندان بــي نيازي اسـت
زهي
حشمت كه گـــر در جان درآيـــــد
زهي
وحـــدت كـــه مــويي در نگــــنجد
زهي
رحمت كه گــــر يك ذره ابـــــليس
زهي
غــيرت كه گـــر بر عــــالم افـــــتد
زهي
هيبت كه گر يك ذره خـــــــورشيد
زهي
حـــرمت كـه از تـعظيم آن جـــــاه
زهي
ملــــكت كـــه واجب گشت و لابد
زهي
قوت كه گر خــــــواهد بـــه يك دم
زهي
شربت كه در خون مــي زند نـــان
زهي
ســاحت كــه گـــر عـالم نـــبودي
زهي
غــــايت كه چشــم عـقل و ادراك
زهي
مـــهلت كــه چــون هـــنگام آيـــد
زهي
شــــدت بــــه حــجت بـــرگــرفتن
زهي
عزلت كـــه چــــنديني زن و مـــرد
زهي
غـــــفلت كـــه مــا را كــرد زنـجير
زهي
حسرت كه خـــواهد بـــود مــــا را
زهي
طــاقت كــه تــا مــا زايــن امــانت
جهان
عشــق را پــاي و ســرى نـيست
كسي
عاشق بود كه از پـــاي تــا فــرق
خــــداونــــدا
بســــي بــــيهوده گـــفتم
اگر
چه جرم عاصي صــــد جــهان است
چو
مــا را نــيست جــز تـــقصير طــاعت
كنون
چــــون افــــتاد ايــــن كـــار مــا را
مــــبرا
از كــــم و چـــــون و چــــرايـــي
خـــدايا
رحـــمتت دريــــاي عـــام است
اگـــــــر
آلايش خــــــــلق گـــــــــنه كار
نگـــــــردد
تــــــيره آن دريــــــا زمــــاني
چه
كم گــــــردد از آن دريـــاي رحـــمت
خوشا
هايي ز حـــق و از بــنده هـــويي
نــــداري
در هــــمه عــــالم كســي تـو
كــه
گــر صــــد آشـــنا در خــــانه داري
بـــه
آســـــانيت ايـــن انــــدوه نــــدهند
گــــرت
يك ذره ايــــن انـــــــدوه بــــــايد
اگــــر
پـــيش از اجــــل يك دم بـــميري
اگــــر
آگـــــه شـــوي اي مــرد مــهجور
ز
حســــــرت داغ بــر پــــهلو نــهي تـــو
اگــــر
شــــــــــايسته اي راه خـــــدا را
چو
نـــــابينا شـــــود چشـــم هـــوائـيت
تـــــحيـّر
را نـــــهايت نــــــيست پـــــيدا
جـــهان
را چـــون ربــــاطي با دو در دان
تو
غــــافل خــــفته و از هــيچت خبر نه
تو
را گر خـــود گــــدايي ور شـــــهنشاه
بســـي
كرده است گــردون دســتكاري
ز
هر چـيزي كه داري كــــــام و ناكــــام
وگـر
ملكت ز مــاهي تــا به مـــاه است
وگــــر
اسكــــندري دنـــــياي فــــــانيت
عـــــزيزا
بــــي تو گـــــنجي پـــادشايي
اگــــــر
رايش بــــــود بــــردارد آن گـــنج
تـــو
را بـــهر چـه بــايد اين خـــبر داشت
جــــــهان
بـــــي وفا نــــــوري نـــــــدارد
بــه
وصـفش نــطق صاحب عـقل لال است
ســــر
فــــهرست ديـــوان هاست نـــامش
ز
يــــــادش پـــر گـــــهر تـــــيغ زبــــــان ها
وگـر
بـي نــام او نامـي است ننگــي است
همه
در جنب ذاتــش عيــن پســتي است
چگــــــونه
شــــــرح آن كـــــردن توانــــــيم
فكــــنده
در خــــــم چـــــــوگان افـــــــــلاك
كســــــي
دانــــــنده ي آلاي او نــــــيست
هــــــمه
عـــــالم دلــــيل ذاتــــــش آمــــد
چو
نـــيكو بنگــري خـــود جــمله ذات است
هـــــمه
آثـــــــار صـــــنع قـــــــدرت اوست
كـــــه
التــــــوحيد اســـــقاط الاضـــــــافات
بـــود
پــــيشش چـو مــــويي از ســــيا
هي
كه
چندين عقل و جان آن جا به بازي است
ز
هـــــر يك ذره صــــد طـــــوفان بــــرآيــــد
در
آن وحــــدت جـهان مـــــويي نســـــنجد
بـــــــيابد
گــــــــــوي بــــــــــربايد ز ادريس
بــه
يك ســـاعت دو عــــالم بر هـــم افــتد
بـــــيابد
گــــم شــــود در ســـــايه جـــاويد
نــــــــيابد
كــــــــس وراي او بـــــــــدان راه
كـــه
نـــه نـــــقصان پـــذيرد نـــــه تــــــزايد
زمـــــين
چون موم گــــردد نـــه فـــــلك هم
بــــــه
امـــــيد ســـــــقاهم ربــــهم جـــان
ســـــر
مـــــويي از آن جــــا كــــم نــبودي
بــــماند
از بــــعد آن افكــــنده بـــر خــــــاك
بــــه
مــــــويي عـــــــالمي در دام آيــــــــد
نـــه
بـــــرگ خــــــامشي نـــه روي گــفتن
دويـــــــدند
و نــــــــديدند از رهـش گـــــــرد
وگــــــر
نه نــــــيست از مــا هــيچ تـــقصير
ولي
حســــــرت نـــــدارد ســــــود مــــا را
بـــــــرون
آيــــــيم نـــــاكــــــرده خــــــيانت
به
جز خـــــون دل آن جا رهبري نـــــــيست
چــو
گل در خــون شــود اوّل قــدم غـــــرق
فـــــــراوان
بــــــوده و نــــــــابوده گـــــفتم
ولــي
يك ذره فضلــــت بــــيش از آن است
چه
وزن آريــــم مشـــــتي كـــــم بــضاعت
خــــداونــــدا
بـه خــــــود مگـــــذار مــــا را
وراي
عــــــــالم خــــــــــلف و ورايــــــــــي
و
از آن جـــا قــــطره اي ما را تـــمام است
بــــــدان
دريـــــا فــــرو شــــويي بـه يك بار
ولـــــــي
روشــــن شـــــود كــــار جـــهاني
كه
يك قطره كــــــني بر خــــلق قســـمت
مـــيان
بــــنده و حـــــق هــــاي و هـــويي
چـــرا
بـر خــود نـــــمي گريي بـــسي تــو
چــــــو
مــــــردي آن هـــمه بـــيگانه داري
بـــه
دســــت كــــاه برگي كـــــوه نـــدهند
صــــــفاي
بـــــــحر و صــــــبر كـــــوه بــايد
در
آن يك دم هـــــمه عـــــــالم بـــــــگيري
كـــه
از نــــزد كـــه مــاندي اين چــنين دور
ســـــر
تشــــــوير بـــر زانــــو نــــهي تـــــو
به
كـــــــلي مـــــيل كش چشـــم هـــوا را
بــه
حـــق بـــينا شــــود چشــــم خدائـيت
كــــه
يـــــابد بــــــاز يك ســـــوزن ز دريـــــا
كــــه
چــــون زاين در درآيــــي بگـــذري زآن
بخواهي
مرد اگــــــر خــــــواهي وگـــــر نه
دو
گز كـــرباس و ده خشـــت است همراه
نــــــخواهد
بــــود كــــــس را رســـــتگاري
جـــدا
مـــي بايدت گشــــتن ســـرانــــجام
ســــرانــــــجامت
بـــــدين دروازه راه است
كــــــــند
روزي كــــــفن اسكـــــندرانــــيت
بــــــــراي
خـــــــــويشتن بــــنهاد جــــايي
وگـــــر
نــــه هـــم چنان بگــــذارد آن گــنج
كه
آن گـــــنج از چه بـــنهاد و چه برداشت
دمـــــي
بـــــي ماتمي ســـــوري نـــــدارد