شعري از ديوان
پروين اعتصامي
گره گشاي
پير مــردي مــفلس و برگشــته
بــخت
روزگــــاري داشــت ناهموار و ســخت
هــم پسر هــم دخــترش بــيمار بـــود
هــم بـــلاي فــــقر و
هــم بــيمار بــود
اين،دوا مـي خواستي آن يك پزشـــك
اين غذايـــــش آه بودي،آن
سرشــــك
اين عسل مـي خواست،آن يك شوربا
اين لـــــحافش پاره
بود،اين يك قــــــبا
روزها مـــي رفت بـر بــــازار و كـــــوي
نان طـــلب مي كرد و مي برد
آبـــروي
دست بر هر خود پرســتي مي گشود
تـا پشـــيزي بـر
پشـــيزي مــــي فزود
هر اميــــري را روان مــي شد ز پـــي
تـا مگــــر
پيــراهني،بخشــــــد بـه وي
شب،به ســوي خــانه مــي آمد زبون
قـــالب از نيرو تـــهي،دل
پـــر ز خـــون
روز،ســـــائل بــود و شب بـــــيمار
دار
روز از مـــردم،شب از خـود شرمســار
صبحگــــاهي رفـت و از اهــــل
كــــرم
كـــــس نـدادش نـه پشــــيز و نــه درم
از دري مــــي رفت حـــــيران بــر
دري
رهــــنمود،امّـا نـه پــــايي نـه ســـري
نا شــــمرده ،بــــرزن و كـــويي
نــماند
ديگـــرش پــــــاي تكــــــاپويي نــــماند
درهــمي در دست و در دامن
نداشت
سـاز و بـرگ خـانه برگشــتن نـداشت
رفت سوي آســـــــيا،هنگام
شـــــام
گــندمش بخشـيد دهـقان يك دو جـام
زد گــــره در دامـــن آن گـــندم،فـــقير
شــد روان و گفت كـــاي
حـــيّ قــدير
گر تو پيش آري به فضل خويش دست
برگشـــايي هـر گـــره
كـــايّام بســـت
چون كــنم،يـا رب در اين فــصل
شـــتا
مــن عليــــــل و كــــودكانم ناشــــــتا
مـي خريد اين گـندم ار يك جــاي كس
هم عـسل زآن مي خريدم هم عـدس
آن عــــدس در شــــوربا مــــي
ريختم وآن
عــــــسل،بــا آب مــــــي آميختم
درد اگـر باشد يكــي دارو يكــي
است جـان
فــداي آن كه درد او يكــي است
بــس گره بگــشوده اي از هر
قـــــبيل
اين گـــره را نيز بگــــشا اي جــــــليل
اين دعــــا مــي كرد و مـــي پيمود
راه ناگـــــه
افـــتادش بـه پـيش پـا،نــــگاه
ديـــد گــــفتارش فســــاد
انگــــــيخته
وآن گــــره بگــــشود،گـــــندم ريـــخته
بـــانگ بـــر زد،كـــاي خــــداي
دادگــر
چــون تــو دانايـــي،مـــي داند مـــــگر
ســـال ها نـرد خــــــــــدايي
بـــاختي ايــن
گــــره را زآن گــــره نشــــناختي
اين چه كارست،اي خــداي شهر و
ده
فـــرق ها بـود ايـن گـــــره زآن گــــــره
چون نــــمي بيند،چـو تـو بـــــيننده
اي
كــاين گــــــره را بر گشـــايد،بــنده اي
تـا كـه بـر دست تــــــو دادم كــــــار
را
ناشـــــتا بگــــــــــذاشتي بــــــيمار را
هر چه در غـــــــربال
ديــدي،بــــيختي
هم عـــــــسل،هم شـــــوربا ريـــختي
من تــو را كــي گــفتم،اي يــار
عـــزيز
كـــاين گــره بگـــشاي و گــندم را بريز
ابـــلهي كردم كه گـــــفتم ،اي
خداي
گــــــر تواني اين گــــره را برگـــــشاي
آن گــــره را چون نيارســـتي
گـــشود
اين گــــره بگـــشودنت،ديگـــر چه بـود
من خــــداونــــدي نديدم زيــن
نـــــمط يك
گــــره بگــــشودي و آن هم غـــلط
الـــغرض،برگشــت مســكين
دردنـــاك
تا مگــــر بـــرچيند آن گــــندم ز خـــاك
چو براي جســــــتجو خم كرد
ســــــر
ديـــد افـــــــتاده يكـــــي هـــــميان زر
ســـجده كـــرد و گــفت كاي ربّ
ودود من
چه دانســتم تو را حكــمت چه بود
هر بلايــي كز تـــو آيد رحـــمتي
است هركه را
فـقري دهي،آن دولــتي است
تو بســــي ز انـــديشه برتر بــــوده
اي هر چه
فــــرمانست،خود فـــرموده اي
زآن بــه تاريكـــــي گــــذاري بــــنده
را
تـــا بـــــــــبيند آن رخ تــــــــــــابنده را
تيشــه،زآن بـر هـر رگ و بـــندم
زنـــند تــا
كــه بــا لـــــطف تــو پــــيوندم زنـند
گـر كســي را از تــو دردي شد
نــصيب هم
ســــرانجامش تو گــردي طـــبيب
هـر كه مســـكين و پــــريشان تــو بود
خود نـــمي دانست و مــيهمان تــو بود
رزق زآن مـــعني نـــدادندم
خســـــان
تـــا تـــــو را دانـم پــــناه بــــي كسان
نـــاتواني زآن دهـــــي بـر
تنــــدرست تــا
بداند كــــآن چه دارد زآن تــــوست
زآن بـه درها بــردي ايـن درويـــــش
را تــا
كــه بشـــناسد خــداي خــويش را
اندرين پســــتي،قضــــايم زآن
فــــكند تـا تـو را
جــــويم تــو را خـــوانم بــــلند
مـن بــه مـــردم داشــــتم روي
نــــياز گـر
چـه روز و شــب،در حــق بــود بــاز
من بســــي ديــدم خـــداونــدان
مــال
تـو كــــريمي،اي خــــداي ذوالـــــجلال
بـر در دونـــــــان ،چو افــــتادم ز
پـــاي هم
تــو دســتم را گــرفتي،اي خــداي
گـــــندمم را ريــــختي تـا زر
دهــــــي
رشـــته ام بـردي،كه تا گـــوهر دهــي
در تو پروين،نيست فكر و عقل و
هوش ورنه ديــــگ حق
نــمي افتد ز جـــوش