راز و نیاز با معبود گزیده
ای از مناجات های حضرت سّجاد
(ع)
به نام خداوند بخشنده ی مهربان
حقیقت
دعا
و هنگامی كه بندگان من از دوری و
نزدیكی من از تو پرسند بدانند كه من به آن ها نزدیك خواهم بود و هر كه مرا خواند
دعای او اجابت كنم،پس باید دعوت مرا و پیغمبران مرا بپذیرند و به من بگروند،باشد
كه به سعادت راه
یابند.
«سوره ی بقره آیه 187 »
دوست نزدیك تر از من
به من است وین عجب تر كه
من از وی دورم
چه كنم با كه توان گفت كه
دوست در كنــــــــــار
من و من مهجورم
دعا كلید عطاء و
وسیله قرب الله تعالى و مخّ عبادت و حیات روح و روح حیاتست،دعا حلقه ی كوبیدن باب
رحمت رحیمیه و سبب گشایش بركات شرح صدر و نور و روشنایی سرّ است،دعا موجب رسوخ حّب
ذكر الهی در دل و پاك كننده ی نفس از قیود و علائق مادّی است،دعا توشه ی سالكان
حرم كبریای لایزال و شعار عاشقان قبله ی جمال و دثار عارفان كعبه ی جلال است،دعا
سیر شهودی و كشف وجودی اهل كمال و تنها رابطه ی انسان با خدای متعال است،دعا معراج
عروج نفس ناطقه به اوج وحدت و داخل شدن در ملكوت عزّت است،دعا نردبان ارتقای انسان
به مقام ولایت و رفرف اعتلای وی به مرتبت خلّت است،دعا واسطه ی اسم اعظم گردیدن
انسان و دست یافتن به گنج های قرآن و دارا شدن رموز تصرّف در كاینات است،دعا یاد
دوست در دل راندن و نام او بر زبان آوردن و در خلوت با او جشن ساختن و در وحدت با
او نجوا گفتن و شیرین زبانی كردن است . و نهایت كلام این كه خدای مهربان در سوره ی
مباركه فرقان آیه ی شریفه 76 می فرماید: «بگو اگر دعای «شما نباشد پروردگار من شما
را چه وزن نهد و به شمار آورد .
عظمت وجودی انسان
عظمت وجودی انسان به
حدّی است كه حدیث شریف به لسان مبارك معصوم می فرماید: حقیقت آن كه اتصال روح مؤمن
به روح خدا شدیدتر و قوی تر از اتصّال شعاع خورشید به آن است.هر یك از موجودات
یعنی كلمات وجودی جدولی از بحر وجودند كه آن بحر ملكوت اوست،هم چنان كه بزرگان اهل
توحید فرموده اند: «هویّت هر
شیئی در حقیقت شعاع هویّت اوست» .
ای
دوست هر آن چه هست نور رخ توست
در میان این جدول ها
انسان بزرگ ترین جدول بحر وجود است و اگر این جدول درست تصفیه و لایروبی شود مجرای
آب حیات و محّل تجلّی ذات و صفات خداوند می گردد .به مصداق كلام والای
امیرالمؤمنین (ع) كه در انسان دنیای اكبر نهفته است،در تكمیل علوم و معارف و
اعتلای به مقام قرب الى الله و لقاء الله چیزی از خارج حقیقت انسان بر او وارد نمی
شود بلكه آن علوم و معارف همه در وجود او تحقّق می یابند . این اعتلا و توسعه و
اشتداد وسعت وجودی انسان كه درون انسان متحقّق می گردد،همان اتصّاف گوهر ذات او به
صفات ربوبی و تخلّق او به اخلاق الهی است . هنگامی كه جدول وجود انسان كه در
ارتبات مستقیم با بحر حقیقت همه ی عالم است، تصفیه و لایروبی شود انوار الهی زلال
و صاف در وی پدید می آید و مثل حقایق الهیّه در جداول وجود انسان مثل باران كه از
آسمان نازل می شود پاك و پاكیزه است كه در جداول و لجن های زمین آن رنگ و بوی
نامطبوع می گیرد . از حضرت امام صادق (ع) منقول است كه: «صفای تو با خدای تعالى در
همه ی طاعات باید «مانند صفای آب، زمانی كه خداوند آن را از آسمان فرو بارد،بوده
باشد .
اگر انسان چاهی حفر كند كه به آب نرسیده باشد هر چه از
بیرون،سطل سطل در آن آب بریزد مفید نخواهد بود و آن چاه به آب نخواهد رسید . زمانی
آب چاه خوراكی و نافع خواهد بود كه به آب رسیده باشد و از خود او بجوشد و حال هر
چه از آن چاه بكشد جریان آب گواراتر و بیشتر خواهد بود . مَثل شخص انسان نیز چنین
است،انسان از فرا گرفتن و انباشتن اصطلاحات و مفاهیم به كمال و فعلّیت خود نخواهد
رسید«سعی كن تا به آب برسی با این كه از آن بریده نیستی»هنگامی كه انسان به آب
برسد حسن حال دارد و این حسن حال همان است كه در دعای مأثور
آمده : « اللّهم غیّـــــر سوء حـــــالنا بحسن
حالك »
.
احوال این جدول ها در گفتار و
رفتار و اندیشه وحتّى در رویاهایش اثر می گذارد و آن را رنگ می دهد .
حقیقت و معنویّت
دعا
در دعاهایی كه از
معصومین علیهم السّلام نقل شده است : لطائف شوقی و عرفانی نهفته است كه در احادیث
و روایات وجود ندارد،زیرا در روایات،مردم به فراخور عقل و فهم خود مخاطب آنان بوده
اند ولی در دعاها و مناجات ها مخاطب آنان محبوب و معشوق حقیقی بوده است و چون
حقیقت محبوب و معبودشان پایان و نهایتی ندارد،دعاها و مناجات های حضرت معصومین نیز
در عالی ترین اوج های شوق و عرفان است .
در باب عظمت و اهمیّت دعا این حقیقت بسیار عمیق است كه خداوند
در هر چیز به كم اكتفا كرده و حدّی بر آن معیّن فرموده است مانند: دفعات و ركعت
های نماز و مدّت روزه ولی برای دعا حدّ و مرزی قائل نشده است،عدم حدّ ذكر برای این
است كه انسان باید جزئیات كار خود را موافق حكم الهی قرار دهد و همواره با حفظ
مراقبت و حضور به یاد حق سبحانه باشد،خداوند سبحان در سوره ی عنكبوت آیه ی 46 می
فرماید: «حقیقت آن است كه نماز از كارهای زشت و نادرست باز می دارد». و در سوره ی
طه آیه ی 15 می فرماید: «نماز را به