ضرب المثل هاي اقبالنامه يا خردنامه
حكيم نظامي گنجه اي


كجا قطره تا درّ به دريا برد                             خر آرد،وز اين بصره خرما برد
 ***
مثل زد دراين آن كه فرزانه بود                          كه:بر نايد از هيچ ويرانه دود
 ***
همه روز را روزگار است نام                         يكي روز دانه ست و يك روز دام
 ***
كسي كو سماعي نه دل كش كند                    صداي خم آواز او خوش كند
 ***
مكن كار بد گوهران را بلند                                  كه پروردن گرگت آرد گزند
 ***
مشو با زبون افگنان گاو دل                        كه ماني در اندوه چون خر به گل
 *** 
خزينه ز بهر زر آگندن است                           زر از بهر دشمن پراگندن است
 ***
مگو كز زر و صاحب زر كه به                               گره بدتر از بند و بند از گره
 ***
فراخ آستين شو كزين سبز شاخ                             فتد ميوه در آستين فراخ
 ***
به گنجينه اي مفلسي راه برد                             بيفتاد و از شادماني بمرد
 ***
اگر مقبلي،مقبلان را شناس                             كه اقبال را دارد اقبال پاس
 ***
مده مدْبران را سوي خويش راه                        كه انگور از انگور گردد سياه
 ***
چنين زد مثل كاردان بزرگ                           كه:پاس شبان است پابند گرگ
 ***
به هرچ آري از نيك و از بد به جاي               بد از خويشتن بين و نيك از خداي
 ***
خري آب كش بود و خيكش دريد                 كري بنده غم خورد و خر مي دويد
 ***
به دست كسان كان گوهر مكن                       اگر زنده اي دست و پايي بزن
 ***
سخن گفتن نرم فرزانگيست                          درشتي نمودن ز ديوانگيست
 ***
سخن را كه گوينده بد گو بود                              نه نيكو بود،گر چه نيكو بود
 ***
مياور به افسوس عمري به سر                       كه افسوس باشد بر افسوسگر
 ***
به بالا شود مرد و فرزند زير                                  بود بچّه ي شير زنجير شير
 ***
غبار پراگنده را در مغاك                             رها كن،كه هم خاك به جاي خاك
 ***
كشاورز را جاي باشد درشت                          چو نرمي ببيند،شود گوژپشت
 ***
تنم در درشتي گرفته ست چرم                            هلاك درشتان بود جاي نرم
 ***
دلم باز طوطي نهاد آمده ست                       كه هندوستانش به ياد آمده ست
 ***
كنون در خطر گاه جان آمديم                                 ز باران سوي ناودان آمديم
 ***
مثل زد سكندر در آن كوهسار                            كه:دير و درست آي و انده مدار
 ***
مگر طشت دوشينه كافتاده بود                            به وقت سحرگه صدا داده بود
 ***
نهادند بر خاك رخسار پاك                                   كه خاكي نياسايد الاّ به خاك
 ***
چراغي كه مرگش كند دردمند                              هم از روغن خويش يابد گزند
 ***
ز مادر برهنه رسيدم فراز                                       برهنه به خاكم سپارند باز
 ***
جهان را بدين گونه شد رسم و راه                                برآورد  بگاه و ندارد نگاه
 *** 
نه زين رشته سر مي توان تافتن                        نه سر رشته رامي توان يافتن

***
بود چار ديوار آن خانه سست                              كه بنيادش اوّل نباشد درست
 *** 
بر آسود از آشوب هاي جهان                           كه جشني بود مرگ با همرهان
 ***
چو سر سينه را گربه از ديگ برد                   چه سود ار عجوزه كند سينه خرد؟
 ***
چو دلو آبي از چه نيارد فراز                               رسن خواه كوتاه و خواهي دراز